Дзесяць год таму у францускім шпіталі Валь дэ Грас памёр апошні імпэратар В'етнама Бао Дай. Ён ніколі не быў самастойным палітыкам, ніколі не меў рэальнае ўлады, не зрабіў амаль аніякага ўплыву на ход падзей у гісторыі сваёй краіны, і толькі вялікі прыхільнік дынастыі Нгуен можа назваць яго хоць колькі значанай гістарычнай постацьцю. Але ён быў АПОШНІМ, і гэта прыдае ўсяму, што мы пра яго ведаем, нейкае трагічнае адценьне. Прыблізна тое жа адценьне, тую жа аўру, якая ахутвае ў вачах жыхара былой Рэчы Паспалітай імя імя Станіслава Аўгуста Панятоўскага. Той таксама ня быў выдатным каралём, але быў апошнім... З уходам апошняга манарха, нават калі ён ужо шмат гадоў не на прастоле, ухоздзіць нешта большае, чым проста чарговы этап палітычнае гісторыі той ці іншай краіны. Мяняецца не проста форма кіравання дзяржавай, мяняецца ўвесь культурна-палітычны, у нейкім сэнсе генэтычны код нацыі, бо манархія, пры ўсіх яе хібах - адзіная форма кіравання дзяржавай, зьвязанная не толькі зь неабходнасьцю прыняцьця таго ці іншага прагматычна-адміністрацыйнага рашэння, але ў першую чаргу з традыцыйнай культурай народа. Менавіта з гэтае прычыны манархію нельга стварыць штучна, у адрозьненьне ад парлямэнтскай рэспублікі, або ваеннай дыктатуры: апошня не патрабуюць шматвякавой традыцыі.